TÜRKİYE'NİN UYANIŞI

Son birkaç on yıllarda sabah erken uyanmayan, akşam erken yatamayan bir toplum haline geldik İster gerçek ister mecaz anlamında olsun, uyanmaktan bahsediyorum.

Ortaokulun hem öğrencilik hem de öğretmenliğimin ilk yıllarında Türkçe ders kitaplarının birinde, hafızam beni yanıltmıyorsa, Prof. Faik Sabri Duran’ın “Paris’te Sabah” isimli bir okuma parçası vardı. Paris şehrinin sabah saatlerindeki uyanışı, sokakları ve günlük yaşam atmosferi betimleyici bir dille ele alınırken metinde bir ülkenin gelişmesinde gayretin ve milletin sabah erken uyanmasının önemi üzerinde duruluyordu.

O yazıda biçimini tahayyül edemesem de adını ilk defa duyduğum metrodan çıkan müthiş kalabalığın cadde ve sokaklara kelebek gibi dağılması hâlâ gözlerimin önünde canlıdır.

Önce zaman üzerine birkaç söz…

Şu üç şeyin sırrına vakıf olmayı bırak, varlığını bile yakından tanımakta hep zorlandım: Zaman, insan, kâinat.

Denebilir ki: Bu üç varlığı tanıyamadıysan, ne diye yıllardır kalem oynatır, kelam edersin? Ne bileyim, yazmak yaşamak kadar doğal geliyor bana. Sizlerle dertleşiyorum işte. 

Ancak yine de bu konuda hadimi de hududumu da bilirim. Söylediklerimin mutlak doğrular olmadığının farkındayım.

Bir kere şeksiz şüphesiz kabul ederim. Bu üç varlığın Hâlıkı, hâkimi Yüce Yaratıcımız Allah’tır. Bugün zaman üzerine kafa yormaya çalışacağım.

Yüce Yaratıcı, geceyi dinlenme, gündüzü çalışma ve geçim zamanı olarak takdir etmiş. Ne var ki insan, zamanla bu tabiî düzenin dışına çıkmış; zorunlu hâller dışında, gecesini gündüze, gündüzünü geceye çevirmekte hiçbir beis görmemiştir.

Konumuza dönelim. Kâinattaki sürekli hareketlilik, güneşin, ayın ve dünyanın birbirleriyle ilişkisi içinde oluşan zaman düzeni, diğer canlılar gibi insanın da zihnî, ruhî ve fizikî yapısını derinden etkilemektedir.

Sözüme gerekçe olsun diye girişi uzun tuttum. Meselem, cemaatin sabah namazını terk etmesi ve mabetlerin cemaatsiz kalmasıdır.

Benim gözlemlerime göre, sabah namazı cemaatinin zayıflamasında iki önemli kırılma yaşandı: Televizyonun gündelik hayatımıza girmesi ve Kovid salgını.

1960’lı yılların sonuna doğru televizyonların kahvehanelerde boy göstermesiyle uyku saatleri geciktiği için sabah kalkışlar da gecikti. Sabah namazlarında başlayan düşüş sonra da yatsı ve diğer vakitlere sirayet etti. Cemaati terkten sonra vakit namazlarında önü alınmaz bir azalma yaşandı.

Önce fiziki sonra da ruhi kopuş sonrasında cemaat ve namazdan uzak bir Müslümanlık… Namazı itibara almayan bir hayat tercihi Türkiye’de ne durumdaysa, dünyada da o durumda.

Sabah erken kalkmanın yararlarını uzmanlar saya saya bitiremiyorlar. Ben de sabah erken kalkmanın namazları eda etmeye ve cemaat oluşturmaya olan katkısını yaza yaza bitiremedim. Biliyorsunuz sabah erken kalkmak, yalnızca uykuyu sona erdirmek değil; atalet, erteleme, sorumsuzluk, ümitsizlik ve üretimsizlikten uyanmaktır.

“Seherin bereketi dediğimiz şey ümittir, heyecandır, uyanıştır, yeniden diriliştir.”

Elbette, dini ve manevi hayatımızın imar ve inşası daha çok Diyanet İşleri Başkanlığının omuzları üzerindedir. İslâm'da cemaatin önemini teslim etmekle birlikte, dinî hayatın inşasında aile, eğitim kurumları, toplum ve bireyin sorumluluğunu da göz ardı etmemek gerekir.

Biz, eğitimci olarak; “Eğitimde feda edilecek bir kişi bile yoktur” diye düşünürüz. Diyanet’in mottosu da; “Maneviyat ve ahlâk alanında feda edilecek bir kişi yoktur!” olmalıdır.

Evet, bence namaz ama özelde ille de sabah namazı, İslâm'ı bir bütün olarak benimsemenin günlük hayata yansıyan ilk harcıdır. İmanın ibadete, kabulün davranışa dönüşmesinin en önemli göstergelerinden biridir. Sonrasında ise devamlılık…

Sabah namazının, ister vakti evvel ister vakti sani olsun, Hanefiler dışındaki üç mezhep de vakti evvelde kılınmasını faziletli saymışlardır.

Sözü uzatmayayım. Şu an Anadolu’da birkaç büyük şehir hariç, sabah namazı, vakti sani’de kılınmaktadır. Bu şu demektir. Günlerin oldukça kısaldığı günlerde cemaate gelmek isteyen pek çok kişi, kamu ve özel kurum veya kuruluşundaki görevine yetişmek için cemaati terk etmek zorunda kalmaktadır.

Bundan yaklaşık bir ay önce zaman gecikmesi dolayısıyla başlayan tespih çekmeden camiden çıkış, şimdilerde yerini cemaati terk biçimine dönüşmüştür. Öyle oluyor ki çoğu zaman giden geri gelmiyor. Geçen gün hem şehrimiz hem de il müftümüze durumu izah ettim ve bitirişte şunu söyledim: Bilirsiniz canlı örneklerini yaşadık. Cemaatten birkaç ay değil, birkaç gün kopan insanın geri dönüşü oldukça zordur.

Bu söylediklerimi cemaat olmaktan büyük bir zevk alan birinin istirhamı olarak kabul ediniz lütfen. Özellikle kış aylarında, işe yetişmek zorunda olanların da cemaate katılabilmesi için sabah namazının imsak vaktinden yarım saat sonra cemaatle kılınmaya başlanmasının fevkalade isabetli ve hayırlı olacağı kanaatindeyim.

Bu konuyla ilgili konuşulacak çok şey var, ancak dilimi ısırmaya devam ediyorum. Türkiye’nin uyanışında en büyük sorumluluklardan biri, Diyanet İşleri Başkanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığının omuzlarındadır.

Selam dua ile…