TARIM ARAZİLERİNDE HOBİ BAHÇESİ DÖNEMİ SONA ERİYOR MU?

Hobi bahçelerine ilişkin yasa tasarısı olarak meclise sunuldu. Kanun teklifinde Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda yapılması öngörülen değişikliklerle tarım arazilerinin “hobi bahçesi” adı altında bölünerek yapılaşmaya açılmasının önlenmesi hedefleniyor. Teklifte, tarım arazilerinin izinsiz şekilde küçük parsellere ayrılması ve bu alanlarda yapılaşmaya gidilmesi halinde uygulanacak idari yaptırımların artırılması öngörülüyor. 

Bu kapsamda mevcut para cezalarının günümüz ekonomik koşullarına göre yeniden düzenlenmesi ve daha caydırıcı hale getirilmesi planlanıyor. Düzenlemeye göre, tarım arazilerinin izinsiz olarak bölünmesi veya tarım dışı amaçlarla kullanılması halinde sorumlular hakkında idari para cezası uygulanması hedefleniyor. Ayrıca bu şekilde oluşturulan yapı ve tesislerin kaldırılması için ilgili idareler tarafından işlem yapılması öngörülüyor. 

Teklifte, tarım arazilerinde izinsiz şekilde yapılan yapı ve tesislere elektrik, su ve doğalgaz aboneliği verilmemesi de düzenleniyor. Buna rağmen altyapı bağlantısı yapılması halinde ilgili kurumlara her bir abonelik için idari para cezası uygulanması hedefleniyor. Düzenleme ile özellikle büyükşehirlerin çevresinde hızla yayılan ve tarım arazilerinin parçalanmasına yol açan hobi bahçesi uygulamalarının önüne geçilmesi ve tarım arazilerinin korunması amaçlanıyor.

Uzun zamandır ülkemizde uygulanan hobi bahçeleri; insanların tarımla ve toprakla uğraşarak, kalabalık şehirlerin gürültülü, tek düze hayatından kaçtıkları, çalışma hayatının yorgunluğunu ve stresini attıkları, emekli olmuşların kendilerine ait vakit geçirdikleri, çocuklar için doğal park alanları olarak ortaya çıktı. 

Dünyada ve ülkemizde yaşanan pandemi ile birlikte insanların sosyal hattan tecrit olmaları, dış dünyayla teması en aza indirmeleri ile birlikte bu yalnızlaşmanın içinde güzel bir kaçış yeri olmaları nedeniyle hobi bahçelerine olan talep son dönemde çok arttı. 

Yaşanılan pandemi ve öncesinde hobi bahçelerinin kullanım şekline ve düzenlenme amaçlarına bakıldığında insanların bu alanlara ihtiyacı olduğu kaçınılmaz bir gerçek.

Hobi bahçelerinin kökeni İngiltere, Almanya gibi batı ülkelerine dayanıyor. Dünya’da hobi bahçelerinin ilk örnekleri 1900’lü yılların başında Almanya'da görülmeye başlanmış ve zamanla farklı ülkelerde yaygınlaşmış ve çeşitli adlarla anılmış. 

İngiltere’de 1972 yılında Kentish Town’da kurulan ilk kent çiftliği, sadece bitkisel üretimi değil, aynı zamanda hayvancılığı da içeren kapsamlı bir model sunmuş, kısa sürede yaygınlaşarak ülke genelinde yüzlerce hobi bahçesinin oluşmasına öncülük etmiş. Fransa’da ise bu bahçeler, suç oranlarını azaltmak ve sosyal sorunlara müdahale amacıyla planlanmış.

Türkiye’de farklı kentlerde hayata geçirilen hobi bahçesi uygulamaları 20. Yüzyılın sonlarında yaygınlaşmaya başladı. Bursa’da 1985 yılında projelendirilen ve 1986’da kullanıma açılan küçük bahçe tesisleri, belediye yönetiminde planlanmış ilk örneklerden biridir. Ardından 1987’de Ankara’da Yenimahalle ilçesinde “halk bahçesi” kuruldu. 1994 yılında Konya Huzur Bahçesi, 1998’de İstanbul Darülaceze, 2002 yılında Konya Karatay ve Kayseri Büyükşehir Belediyeleri ile 2003’te Bakırköy Belediyesi ve Ankara Polatlı Belediyesi tarafından “hobi bahçesi” adıyla çeşitli uygulamalar hayata geçirildi. Günümüzde Türkiye genelinde 11 binin üzerinde izinsiz hobi bahçesi olduğu tahmin ediliyor.

Uygulanma amacı açısından önemli ve yararlı olsa da, hobi bahçelerine talebin sürekli artması, ruhsatsız, izinsiz bahçelerin kurulması, kontrolsüz ve alt yapısız yapılaşmanın olması neticesinde sorunlar ortaya çıkmış ve kontrollerinin sağlanmasında zorluklar yaşanmaya başlamıştır.

Ortaya çıkan sorunların en önemlisi tarım arazilerinin amaçları dışında, küçük parçalara bölünerek tarım arazilerinin yok edilmesi, tarım yapılmaması sonucu ülke tarımının zarara uğratılmasıdır. Tek parça tarım arazisinde geniş alanda düzenli şekilde tarım yapılabilecekken hobi bahçeleri ile bu mümkün olmamaktadır.

Tüm yasal sınırlamalara rağmen, “hobi bahçesi işletmeciliği” adı altında bir yöntem geliştirilmiştir. Hobi bahçelerinin satışı ve işletilmesinde kullanılan bu yöntem “konut yapı kooperatifi” olarak da bilinmektedir. Kurgulanan ve tüm ülkede yaygın olarak kullanılan bu yeni sistemde 5403 Sayılı Kanun’da yapılan düzenlemeler doğrultusunda belirli büyüklüklerin altında bölünüp satılamayan araziler önce bir konut yapı kooperatifi kurularak, kooperatif bünyesinde satın alınmakta, ardından bu arazi çoğunlukla 100 ila 750 m² arasında değişen büyüklüklerde parsellere bölünerek hobi bahçesi olarak yeniden satışa sunulmaktadır. 

Söz konusu parseller üzerinde su, elektrik gibi gerekli altyapı sistemlerine ilişkin düzenlemeler de yapılabilmektedir. Uygulamada hobi bahçesi işletmeciliği yapanların yani konut yapı kooperatiflerinin yönetim kurullarında yer alanların bu amaçla satın aldıkları arazilerin maliyet bedelleri üzerinden olmayıp kendilerince belirlenen daha yüksek bir bedel üzerinden ortaklara tahsis edildiği de bilinmektedir.