YENİ YIL -YENİ KARARLAR

Zor bir coğrafyada olmanın getirdiği olumsuzluklar, iklim değişiklikleri, ekonomik zorluklar, sosyal ve psikolojik negatif değişimler…Birçok yükle yorucu bir yıldı 2025. Gelenden umutlu olmak istiyoruz. Bizi etkileyen ama değiştirme şansımız olmayan olumsuz değişkenlere yönelik sayfalarca yazı yazsak bir faydası olmaz. Biz etki alanımızdaki değişkenlere odaklanalım. Her yıl bir muhasebe yaparak yeni kararlar almayı severim. Ne kadarını gerçekleştiremediğime değil de ne kadarını gerçekleştirdiğime bakarım. On karardan biri bile fiiliyata dönüştüyse ne mutlu bana derim. Peki bu yılbaşı kararlarında niye gerçekleşme oranı düşük, ne yapmalıyız? Bilimsel perspektiften bir bakalım.

Yılbaşı gibi dönüm noktalarının (doğum günleri vb.) kişilerin hedeflerine odaklanmasını ve geçmişteki başarısızlıkları “geçmiş benliğe aitmiş gibi görüp yeniden başlama motivasyonu sağladığını ve “taze başlangıç” etkisi ile değişim motivasyonun da yüksek olduğu söyleniyor. Ama bu kararlarının büyük çoğunluğunun birkaç hafta ya da ay içinde terk edilmesi artık neredeyse ortak bir deneyim. Bu durum çoğu zaman “irade eksikliği” ile açıklansa da, 2020 yılında PLOS ONE dergisinde yayımlanan Oscarsson ve arkadaşlarının geniş ölçekli çalışması, meselenin bundan çok daha yapısal olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, binden fazla yetişkinle yürüttükleri deneysel çalışmada, insanların neden yılbaşı kararlarını sürdüremediğini ve hangi koşullarda daha başarılı olduklarını sistematik biçimde incelemiş. Çalışmaya katılan 1.066 yetişkin, yılbaşında kendilerine bir hedef belirledikten sonra rastgele üç gruba ayrılmış. Bir grup hiçbir ek destek almazken, diğer gruplara hedef belirleme ve sürdürmeye yönelik farklı düzeylerde çevrim içi destekler sunulmuş. Katılımcılar bir yıl boyunca izlenerek, hedeflerini ne ölçüde sürdürebildikleri değerlendirilmiş. En sık belirlenen hedefler fiziksel sağlık, kilo verme ve daha sağlıklı beslenme gibi alanlarda yoğunlaşmış; yani çoğumuzun her yıl benzer biçimde dile getirdiği kararlar.

Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, hedefin içeriğinden çok, nasıl formüle edildiğinin başarıyı belirlemesi. “Yaklaşım odaklı” olarak adlandırılan, yeni bir davranış eklemeyi amaçlayan hedefler (örneğin düzenli yürüyüş yapmak gibi), “kaçınma odaklı”, yani bir alışkanlığı bırakmaya yönelik hedeflere kıyasla belirgin biçimde daha başarılı olmuş. Başka bir deyişle, bir şeyi hayatımıza katmayı hedeflemek, bir şeyden vazgeçmeyi hedeflemekten daha sürdürülebilir görünüyor. Bir diğer dikkat çekici sonuç ise destek meselesiyle ilgili. Yaygın kanaatin aksine, en fazla desteği alan grubun en başarılı grup olmadığı görülmüş. Aksine, sınırlı ama yapılandırılmış destek alan katılımcılar, hem desteksiz gruptan hem de yoğun destek alanlardan daha iyi sonuçlar bildirmiş. Fazla baskı altında hissetmek olumsuz etki yapmış. Sonuç olarak bu çalışma, yılbaşı kararlarının başarısızlığını kişisel zayıflıklara bağlamak yerine, hedeflerin doğası ve yüklenen beklentiler üzerinden düşünmemiz gerektiğini ortaya koyuyor. Sorun çoğu zaman karar vermekte değil; kararı nasıl kurduğumuzda ve ona ne kadar yük bindirdiğimizde yatıyor. Hadi bakalım alın kalemi kağıdı ve yazalım yeni kararları…