İsrafta Tabaklar Havada Uçuşuyor

İsrafın önlenmesi, doğal kaynaklarımızın daha verimli kullanılması, atık oluşum sebeplerinin gözden geçirilerek atık oluşumunun engellenmesi veya minimize edilmesi, atığın oluşması durumunda ise kaynağında ayrılarak geri dönüşüme kazandırılması noktasında mevcut sistemi daha düzenli, sistemli ve uygulanabilir bir temele oturtmak amacıyla ve sıfır atık prensibiyle, 2017 yılında, Cumhurbaşkanımızın eşi Emine ERDOĞAN hanımefendinin öncülüğünde yola çıkıldı. 

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 14 Aralık 2022'de yetmiş yedinci oturumunda, 30 Mart'ı her yıl kutlanacak “Uluslararası Sıfır Atık Günü” ilan eden bir karar kabul etti. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından ilan edilen 30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü, atık yönetiminin yalnızca çevresel bir mesele değil, aynı zamanda küresel bir sorumluluk olduğunu vurgulayan önemli bir uluslararası farkındalık günüdür.

Türkiye’nin öncülüğünde Birleşmiş Milletler nezdinde kabul edilen bu özel gün, 2023 yılından itibaren tüm dünyada resmi olarak kutlanmaya başlanıldı. 30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü; sürdürülebilir üretim ve tüketim alışkanlıklarının teşvik edilmesi, atık oluşumunun önlenmesi ve kaynak verimliliğinin artırılması amacıyla küresel ölçekte ortak bir bilinç oluşturmayı hedefliyor.

Bu kampanya kapsamında, Üye Devletler, Birleşmiş Milletler sistemi kuruluşları, sivil toplum, özel sektör, akademi, kadınlar, gençler ve diğer paydaşlar, ulusal, alt ulusal, bölgesel ve yerel sıfır atık girişimleri ve bunların sürdürülebilir kalkınmaya katkıları konusunda farkındalığı artırmayı amaçlayan faaliyetlere katılmaya davet ediliyor.

“Sıfır Atık”, israfın önlenmesini, kaynakların daha verimli kullanılmasını, oluşan atığın miktarının azaltılmasını, etkin toplama sisteminin kurulmasını, atıkların geri dönüştürülmesini kapsayan atık önleme yaklaşımı olarak tanımlanan bir hedeftir.

 Atıkların geri dönüşüm ve geri kazanım süreci içinde değerlendirilmeden bertarafı hem maddesel hem de enerji olarak ciddi kaynak kayıpları yaşanmasına neden oluyor. Son yıllarda tüm dünyada bireysel, kurumsal ya da belediye genelinde sıfır atık uygulama çalışmaları yaygınlaşıyor. 

Kaynakların sürdürülebilir ve verimli bir şekilde yönetimi, günümüzde kaçınılmaz bir gereklilik durumunda. 1900 yılına göre bugün,

 ¨ Kişi başına enerji tüketimi 3 katına, 

¨ Ham madde kullanımı 2 katına, 

¨ Dünya nüfusu ise 5 katına çıktı.

Sanayi devrimine bağlı olarak ortaya çıkan teknolojik yenilikler ile birlikte artan nüfus ve şehirleşme, yaşam standartlarının ve tüketim alışkanlıklarının farklılaşmasına yol açar; sonuçta da geçmişe nazaran daha çok atığın oluşmasına neden olur. Bu durum aynı zamanda, başta doğal kaynakların tükenmesi ve iklim değişikliği gibi hususlar olmak üzere tüm canlıları tehdit edecek boyutlara varan hava, su ve toprak kirliliğine neden olur.

1 ton atık kâğıdın geri kazanımı ile 

· 17 ağacın kesilmesi önlenir, 

· 12400 m 3 kadar sera gazı engellenir, 

· 2,4 m3 atık depolama alanından tasarruf sağlanır.

Yeni üretime kıyasla metal ve plastik geri kazanımı ile %95 enerji tasarrufu sağlanabilir. Atık camlar tekrar cam ürünlerine; plastikler elyaf ve dolgu malzemesi gibi birçok malzemeye, atık metaller ise tekrar metal ürünlerine dönüşebilir. Organik atıklardan elde edilebilecek kompost ile topraklarımız daha verimli hale gelir.

30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü dolayısıyla konuşan Emine Erdoğan, dünyada her yıl 5,8 trilyon tabak yemeğe eş değer 2,3 milyar ton gıdanın tüketilmeden kaybedildiğine dikkati çekerek, "Ziyan edilen her bir lokmada, hayatı o lokmaya bağlı insanların hakkı var. Savaş bölgelerinde açlık ve susuzluktan kıvranan insanların yakarışları var. Unutmayalım ki gıda kaybının ve israfının faturasını tüm insanlık birlikte ödüyor." dedi.

BM'nin 2024 Gıda İsrafı Endeksi Raporuna göre; Haneler günde en az bir milyar öğün yemeği israf ediyor. Ortalama olarak, her kişi yılda 79 kg yiyecek israf ediyor; bu nedenle, yenilebilir yiyecek israfının payına ilişkin çok iyimser bir değerlendirme kullanıldığında bile, dünya genelindeki hanelerde her gün en az bir milyar öğün yenilebilir yiyeceğe eşdeğer yiyecek israf ediliyor. Bu, açlıktan etkilenen dünyadaki herkes için günde 1,3 öğün yemeğe eşdeğerdir.

Gıda israfı sadece “zengin ülkelerin” sorunu değil. Yüksek gelirli, üst orta gelirli ve alt orta gelirli ülkeler, gözlemlenen ortalama hane halkı gıda israfı seviyelerinde kişi başına yılda sadece 7 kg kadar farklılık gösteriyor.

Sıfır Atıkla 8 yılda neler yapıldı?

♦ 613 milyon adet ağacın kesilmesi önlendi

♦180 milyon ton sera gazı salınımı önlendi

♦2 trilyon litre su tasarrufu sağlandı

♦270 milyar kWh enerji tasarrufu sağlandı

♦60 milyar litre petrol tasarruf edildi. 

Sıfır Atık Hareketi ile toplamda 90 milyon ton atık geri kazanıldı. Bu sayede Türkiye ekonomisine 365 milyar lira katkı sağlandı. 2017 yılında %13 olan geri kazanım oranı, 2025 yılında %37,53’ e yükseldi. 

Geri kazanım oranının 2035 yılında yüzde 60'a, 2053 yılında ise yüzde 70'e yükselmesi hedefleniyor.