SAHTE SİGORTALILIK

İsteğe bağlı sigorta veya dışarıdan sigorta olarak bilinen sahte sigortalılık çalışma hayatının önde gelen sorunlarındandır. Sosyal Güvenlik Kurumu  gelir-gider dengesini korumak için, bir taraftan kayıt dışı istihdamın azaltılmasına yönelik mücadele ederken, diğer taraftan sistemden hak etmediği halde faydalanan sahte sigortalıları önlemeye çalışmaktadır.

En basit şekliyle sahte sigortalılık; “bir kişinin, işverenin işyerinde fiilen çalışmadığı halde işyerinden sigortalı olarak SGK'ya bildirilmesi” şeklinde tanımlanabilir.

Sahte sigortalılığın bir türü, fiilen faaliyet gösteren ve fiilen çalışanları bulunan bir işyerinden bazı kişilerin fiilen çalışmadıkları halde sigortalı gösterilmesi halidir. Sıklıkla karşılaşılan sahte sigortalılık durumu genelde bu türdendir. Bu tür sahte sigortalılar, genelde işverenin yakın çevresinden kişiler olup işverenle olan ikili ilişkilerden ötürü SGK’lı olmanın avantajlarından yararlanmak için bu yola başvurmaktadırlar.

Bir diğer şekli ise; hem işyeri hem de sigortalı sahtedir. Resmi kayıtlara göre işyeri ve sigortalılar bulunmakla birlikte fiilen faaliyet gösteren bir işyeri ve çalışan söz konusu değildir. Bu tür sahte sigortalılar, çevrelerinde duydukları “dışarıdan sigorta” gibi yanılgılarla dolandırıcılar tarafından aldatılan kişilerdir.Sahte sigortalılığın iki türünde de kişiler, işverene veya aracılara ödedikleri sigorta tutarının, sigortalı sayılma açısından tek başına yeterli olacağını düşünmektedirler.Sahte sigortalılık soruşturmalarında alınan ifadelerde sahte sigortalılar; sigorta primlerini ilgili kişilere düzenli bir şekilde ödediklerini,yasal olmayan herhangi bir durum olmadığını, sağlık hizmetlerinden faydalandıklarını, hatta emekli olduklarını, bu durumun isteğe bağlı sigortalılık gibi normal bir durum olduğunu beyan etmektedirler. Oysa 5510 sayılı kanunun 87nci maddesine göre, işçinin primlerini SGK’ya ödemekle yükümlü olan taraf işverendir. Dolayısıyla fiilen çalışma olmadan sahte sigortalının aracılara yaptığı düzenli prim ödemesi sahte sigortalı olduğu gerçeğini değiştirmemektedir.

Sahte sigorta bildiriminin sonuçları nelerdir?

Sahte sigortalı bildirildiği tespit edilen bir işyeri, ilgili teşvik kanununda öngörüldüğü sürece tüm sigortalıları için teşvikten faydalanamayacaktır. Bu durum işverenler açısından oldukça ciddi maliyet artışına neden olmaktadır. Aynı şekilde bu tür işverenler bazı kamu ihalelerinden de yasaklanmaktadır.

Sahte sigortalılık nedeniyle işyerinin denetime sevk edilmesi ve diğer çalışalar ile ilgili olası riskler , diğer çalışanlarla ilgili de herhangi bir usulsüzlük tespit edilmesi halinde olası idari yaptırımlar uygulanabilmektedir.

Kayıt geçersizliği nedeniyle işveren hakkında idari para cezası uygulanması, 5510 sayılı kanunun 102nci maddesi e/4 ve e/5 alt bentleri uyarınca yarım asgari ücret defter geçersizliği, yarım asgari ücret bordro geçersizliği olmak üzere toplamda her ay için bir brüt asgari ücret idari para cezası yaptırımı uygulanmaktadır.

Sahte sigortalının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sigortalı oldukları sürede yapılmış sağlık harcamalarının, almış oldukları emekli aylıklarının yasal faizi ile birlikte SGK’na iade edilmesi söz konusu olacaktır.Bu durumda işveren sahte sigortalı ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulacaktır.5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 204, 206 ve 207nci maddeleri uyarınca resmi ve özel belgede sahtecilik suçları nedeniyle  taraflar hakkında Cumhuriyet Savcılığı’na suç duyurusunda bulunulacaktır.

Sahte sigortalılık nasıl belli olur?

Sigortalının hizmet döküm cetvelinde; “Sahte İşyeri”, “Kontrollü İşyeri” ve “Şüpheli İşyeri”nden bildirilen hizmetler turuncu renk ve “S”, “K”, “Ş” harfleri ile gösterilmektedir.

SGK’nın denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan denetimler sonucunda sahte İşyeri tescili yapıldığı tespit edilen işyerleri sistemde “Sahte İşyeri” olarak tanımlanmaktadır.  Tabela işyeri olarak da adlandırılan gerçekte hiçbir ticari ve mesleki faaliyeti olmadığı ve somut bir varlığı bulunmadığı halde, işyeri dosyasından sahte sigortalılık bildirimi yapmak amacıyla, çoğu kez gerçekte var olmayan adresler beyan edilmektedir.

SGK’nın kendi kriterlerine göre sahte olma potansiyeli yüksek olduğu tespit edilen işyerlerine “Kontrollü İşyeri” tanımlaması yapılmaktadır.

Sahte iş yeri olarak isimlendirilmiş olan iş yerlerinin işverenlerinin farklı sosyal güvenlik merkezlerinde tescil edilmiş ya da edilecek olan diğer iş yerleri sistem tarafından “şüpheli iş yeri “olarak tanımlanır.

Sahte sigortalı göstermenin cezası nedir?

Sigorta dolandırıcılığı suçunun cezası, 4 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası ve suçtan elde edilen menfaatin iki katı kadar adli para cezasıdır.

Sahte sigortalı nereye şikayet edilir?

Sosyal Güvenlik Kurumu Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi "ALO 170"e şikayetler ulaştırılabilir...