ANILAR MI ŞARKILARI DOĞURUR, YOKSA ŞARKILAR MI ANILARI?

Kıymetli okurlar, duygularınıza tercüman olacağımız, hatta kendinizi bulacağınız bir yazıyla daha karşınızdayım.

O hâlde soruyorum sizlere:

Anılar mı şarkıları doğurur, yoksa şarkılar mı anıları?

Büyük bir çoğunluğumuz müzik dinlemekle beraber dinlediği şarkıyla dertleşir, hayal kurar ve öyle ki yaşamış olduğu anılar bile zihninde canlanır.

Severek dinlediğim şarkılarımı ve benliğimde derin izler bırakan anılarımı aktarmadan önce sizlere, müzik & insan psikolojisi hakkında kısaca bahsetmek istiyorum;

Müzik dinlemenin insanlar üzerindeki etkisi psikolojik ve biyolojik açıdan oldukça güçlüdür. Müzik psikolojisi ve müzik terapisi bu alanı inceleyen disiplinler arasındadır.

1. Duygular Üzerindeki Etkisi

Müzik, insanların duygu durumunu hızlı şekilde değiştirebilir.

•

Mutlu müzik enerji ve neşe verir.

•

Hüzünlü müzik duyguları dışa vurmayı sağlar.

•

Sakin müzik ise rahatlama ve huzur sağlayabilir.

Bunun sebebi, müzik dinlerken beyinde ödül ve haz merkezlerinin aktif hâle gelmesidir. Müzik, dopamin salgılanmasını tetikleyebilir.

2. Beyin Üzerindeki Etkisi

Müzik dinlemek beynin birçok bölgesini aynı anda çalıştırır. Araştırmalar, müzik dinlerken hafıza, duygu ve ritim algısıyla ilgili bölgelerin aktif olduğunu göstermektedir. Bazı çalışmalar, Alzheimer hastalığı olan kişilerde eski şarkıların hatıraları tetikleyebildiğini de ortaya koymuştur.

3. Stres ve Kaygıyı Azaltma

Sakin müzikler kalp atışını yavaşlatabilir, kan basıncını düşürebilir ve stres hormonlarını azaltabilir. Bu nedenle meditasyon, yoga ve terapi uygulamalarında müzik sıklıkla kullanılır.

4. Performans ve Motivasyon

Müzik bazı durumlarda performansı artırabilir. Ritimli müzik spor yaparken dayanıklılığı, hafif müzik ise ders çalışırken odağı destekleyebilir.

5. Sosyal ve Kültürel Etkisi

Müzik insanlar arasında bağ kurabilir. Ortak müzik zevkleri sosyal bağları güçlendirebilir ve bir toplumun kültürel hafızasını yansıtabilir.

Örneğin:

•

Bir yaz tatilinde sürekli dinlediğin şarkı

•

Birine aşık olduğun dönemde duyduğun müzik

•

Arkadaşlarla çok dinlenen bir parça

Yıllar sonra o şarkıyı duyduğunda beynin otomatik olarak o dönemin görüntülerini, duygularını ve hatta kokularını bile hatırlatabilir.

6. “Gençlik Şarkıları” Etkisi

Araştırmalar insanların özellikle 15–25 yaş arasında dinlediği müzikleri hayatı boyunca daha güçlü hatırladığını gösteriyor.

Bu döneme bazen psikolojide “reminiscence bump” denir.

Yani gençlik dönemindeki müzikler, kişinin kimliğinin oluştuğu döneme denk geldiği için hafızada daha derin iz bırakır.

Bazı şarkılar neden insanların tüylerini diken diken eder?

Bu durum bilimde Frisson veya halk arasında “müzikal ürperti” olarak bilinir. Bir müzik parçasını dinlerken aniden tüylerin diken diken olması, içten gelen bir ürperti veya yoğun bir duygusal dalga hissedilmesi durumudur.

Bunun birkaç temel nedeni vardır:

1️⃣ Beklenmedik müzikal anlar

Şarkıda aniden gelen güçlü bir vokal, koro, enstrüman patlaması veya melodi değişimi beynin ödül sistemini tetikleyebilir.

2️⃣ Dopamin salgılanması

Müzik, beynin haz merkezini harekete geçirir ve Dopamin salgılanmasına neden olabilir. Bu da tıpkı çok güzel bir manzara görmek veya sevdiğin biriyle karşılaşmak gibi güçlü bir his yaratır.

3️⃣ Duygusal bağ

Bir şarkı geçmişte yaşanan bir anıyla bağlantılıysa, o müzik tekrar duyulduğunda duygular yoğunlaşabilir.

4️⃣ Sesin gücü ve insan sesi

Özellikle güçlü vokaller veya çok uyumlu bir koro sesi insan beynini daha derinden etkileyebilir.

Bu tarz bilgilere de yer verdikten sonra şarkılarla anılar arasındaki ilişkiyi ifade eden durumlardan söz edelim;

Hele ki benim gibi tutkulu bir müzik delisi için tek bir şarkı seçmek oldukça zordur. Bunun birkaç nedeni vardır:

Müzik hayatın farklı dönemlerini temsil eder.

Her şarkı çoğu zaman farklı bir zamanı hatırlatır. Bir şarkı gençliği, biri dostluğu, biri aşkı, diğeri yalnız geceleri çağrıştırır.

Beyin müzikleri duygusal klasörler gibi saklar.

Dinlenen parçalar zamanla zihinde farklı anılarla eşleşir. Bu yüzden tek bir parça seçmek, hayatın bir dönemini diğerine üstün tutmak gibi hissedilebilir.

Gerçek müzik tutkunları türlerle sınırlı kalmaz.

Müzik delisi insanlar genellikle tek bir türle yetinmez; bir gün klasik, bir gün elektronik, bir gün halk müziği, bir gün rock dinleyebilir.

“Ne tarz müzik dinlersin?” sorusuna çoğu zaman “Kulağa hoş geleni dinlerim.” cevabı verilir. Aslında benim yaklaşımım da biraz böyledir.

Eskiden sevgililer, özlemlerini ve sevgilerini mektuplarla birlikte hazırladıkları karışık kasetler ya da CD’lerle ifade ederlerdi.

Bir diğeri ise gerek sevgililerin gerek arkadaş gruplarının oturdukları ortamda şarkı falı tutması ya da radyodan birbirlerine şarkı armağan etmesiydi. Bu örnekler 70’ler, 80’ler ve özellikle 90’lı yıllarda daha yaygındı.

Günümüzde ise dijital platformların gelişmesiyle insanlar, hatıralarını barındıran şarkıları zahmetsizce playlist hâline getirip mesaj yoluyla paylaşabilmektedir.

Şimdi ise anılarımı barındıran şarkılara geçebiliriz.

Özcan Deniz – Sevdanın Rengi (2004)

Bu şarkıyı okulda arkadaşım, özden de öz kardeşimle dışarıda banklarda otururken “Sevdanın rengini, bulmadım bulamıyorum…” diye birlikte söylememiz zihnimde hâlâ tazeliğini korur.

Özgür Akkuş – Radyoda Yine Sezen Çalıyor

Bu şarkıyı 2012 yılının ağustos ayının sonlarında radyoda duymuştum. Çocukluğumun en yakın arkadaşıyla vedalaşırken radyoyu açtığımda bu şarkıya denk gelmiş ve “Hasretin çok ağır basıyor, yine sarı güller ağlıyor…” sözleri beni derinden etkilemişti.

Zuhal Olcay – Ankara’da Aşık Olmak

Sanatçının 1998 yılında çıkan İhanet albümünde yer alır. Şarkının intro kısmındaki arp ve keman uyumu beni 90’ların Ankara atmosferine götürür. Sözü, müziği ve düzenlemesi Vedat Sakman’a aittir. 2019 kışında Ankara’dayken bu şarkıyı yoğun duygularla dinlemeye başlamıştım ve bu şehirde aşık olmanın ne kadar zor olabileceğini de anlamıştım.

Harun Kolçak – İnsan Gülerken Ağlar

Sanatçının 1993 yılında çıkardığı En Büyük Aşk albümünde yer alır. Söz ve müziği kendisine, aranjesi ise İskender Paydaş’a aittir. Bu şarkıyı sanatçının vefatından sonra keşfettim. Özellikle nakarat kısmı beni çok etkilemiştir:

“Ağlarsa tek için ağlar,

Gerisi hep yalan ağlar.

Sevinçten de gülse gözler,

İnsan gülerken ağlar.”

Karadeniz müziğinin güçlü seslerinden Hülya Polat’ın Zilkale türküsü;

Bu türkü anonim olmakla birlikte, Hülya Polat dahil birçok şarkıcı tarafından seslendirilmiştir.

Bu türküyü de bana kıymetli bir arkadaşım önermişti, ben de dinledikçe en az kendisi kadar keyif aldım.

Zilkale, Karadeniz’in etkileyici tarihi yapılarından biridir. Deniz seviyesinden yaklaşık 750–800 metre yüksekte, dağ yamacına adeta tutunmuş bir kale görüntüsündedir.

Nasıl bir yer?

•

Çam ormanları ve yayla manzarasıyla çevrilidir.

•

Fırtınalı ve sisli havalarda mistik bir atmosfer oluşur.

•

Tarihi Orta Çağ dönemine kadar uzanır.

•

Eskiden gözetleme ve savunma amacıyla kullanılmıştır.

Öyle ki; İbrahim Tatlıses, Kayahan, Müslüm Gürses, Nilüfer, Orhan Gencebay, Ferdi Tayfur ve Sezen Aksu gibi sanatçıların şarkıları… Sayamayacağım kadar çok anı ve şarkı zihnimde yer edinmiştir.

Ne kadar yazsam da satırlara sığmayacak kadar çok sanatçı, şarkı ve anı olduğunu belirtmek isterim.

Yazımı kardeşimin bir anısıyla sonlandırmak istiyorum:

Cem Adrian’ın Derinlerde adlı şarkısını birlikte dinlediğimizde İstanbul anılarının gözünün önünden film şeridi gibi geçtiğini anlatırdı.

Unutulmamalıdır ki; anıları yaşatan en önemli unsurlardan biri de şarkılardır.

Birçok müzik tutkunu şöyle der:

“Favori şarkım yok; ama hayatımın farklı zamanlarının şarkıları var.”

Aslında bu yaklaşım, müziğin insan hayatındaki yerini çok güzel anlatır.

Nice kalite ve duygu yüklü şarkılarda, güzel ve özel anılar biriktirmeniz dileğiyle…

Keyifli okumalar…