Nükleer Bahane, Petrol Şahane!

İran'ın Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve İngiltere ile zaman zaman yaşadığı gerginlikler ilk olarak kendisini Hürmüz Boğazı çevresinde bir güç gösterisine dönüşmüş olarak gösteriyor. 

İran ve ABD arasında petrol tartışmaları sürerken, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatacağı tehdidi bölgede gerginliğin yeniden artmasına yol açtı. Hürmüz Boğazı’nın stratejik önemi bir kez daha dünya kamuoyunun gündeme geldi.

ABD hükümeti, Hürmüz Boğazı'nı stratejik konumu nedeniyle "dünyanın en önemli petrol darboğazı" olarak nitelendiriyor. Bölgedeki askeri hareketlilik kapsamında ABD ordusu, Ocak ayı sonlarında bir uçak gemisine yaklaşan İran İHA'sını düşürdüğünü açıklamıştı.

Dünya enerji ticaretinin bel kemiği konumundaki Hürmüz Boğazı, jeopolitik rekabetin en sıcak noktalarından biridir. Orta Doğu’daki birçok ülkenin petrol ve doğalgaz ihracat güzergahı olan bu dar geçit, sadece ekonomik değil, aynı zamanda askeri ve siyasi anlamda da küresel dengeleri etkileyen bir jeostratejik boğum noktası.

Hürmüz Boğazı, Orta Doğu'da, Basra Körfezi ile Umman Körfezi arasında yer alan dar, uzun ve jeopolitik önemi yüksek bir su yolu. Hürmüz Boğazı, oldukça dardır; en dar noktasında sadece 33 km, en geniş noktasında ise 95 km genişliğindedir. Ancak, su derinliğinin boğazın tamamında petrol tankerleri için yeterince derin olmaması nedeniyle, gemi geçiş yollarının genişliği çok daha dardır (her yönde yaklaşık 3 km).

Küresel enerji güvenliği açısından dünyadaki en stratejik deniz geçitlerinden biridir. Boğazın kuzey kıyısında İran, güney kıyısında ise Umman toprakları bulunur. Boğazın kuzey kıyısının tamamı ve bu su yolunun kontrolü büyük ölçüde İran’a aittir.

Hürmüz Boğazı uzun yıllardır stratejik bir coğrafi geçiş noktası olmuş ve bu nedenle sık sık çatışmalara sahne olmuş, komşu ülkeler tarafından kapatılması yönünde birçok tehditte bulunulmuştur. Örneğin, 1980'lerde İran-Irak Savaşı sırasında Irak'ın boğazdaki gemi trafiğini aksatmasının ardından İran boğazı kapatmakla tehdit etmiştir. Ayrıca, ABD'nin İran-Irak Savaşı sırasında İran'a saldırmasının ardından Nisan 1988'de ABD Donanması ile İran arasında boğazda bir çatışma yaşanmıştır.

Aralık 2007 ve 2008 yıllarında, Amerika Birleşik Devletleri ve İran arasında Hürmüz Boğazı'nda bir dizi denizcilik olayı yaşandı. Haziran 2008'de İran, ABD tarafından saldırıya uğraması durumunda dünya petrol piyasalarına zarar vermek amacıyla boğazın kapatılacağını iddia etti. ABD ise boğazın herhangi bir şekilde kapatılmasının savaş eylemi olarak değerlendirileceğini belirterek karşılık verdi. Bu durum gerilimi daha da artırdı ve Hürmüz Boğazı'nın dünya çapındaki önemini gösterdi.

Dünya petrol ticaretinin yaklaşık %20’si bu boğazdan geçiyor. Bu, günde 15-20 milyon varil petrol anlamına gelir. Başta Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, BAE ve Katar gibi petrol ve doğal gaz ihracatçısı Körfez ülkeleri için bu boğaz hayati öneme sahiptir. Katar’dan çıkan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatının çok büyük bölümü buradan geçiyor.

Çin, Hindistan, Japonya, Güney Kore gibi büyük ekonomiler, enerji ihtiyaçlarının önemli kısmını Hürmüz Boğazı üzerinden taşınan petrol ve doğal gazla karşılamaktadır. Boğazın kapanması durumunda enerji tedarik zincirleri büyük bir krize girebilir; bu da küresel ekonomik istikrarı tehdit eder.

Çin, dünyanın en büyük petrol ithalatçısıdır ve ithal ettiği petrolün yaklaşık %40’a yakını Orta Doğu kaynaklıdır. Bu petrolün büyük kısmı, Hürmüz Boğazı’ndan geçerek Çin’e ulaşır. Suudi Arabistan, İran, Irak, Kuveyt ve BAE gibi ülkelerden alınan ham petrol Hürmüz’den geçmeden Çin’e ulaşamaz. Dolayısıyla boğazda yaşanacak bir kriz, Çin’in enerji arzını doğrudan tehdit eder. Dünyada deniz yoluyla taşınan petrolün üçte biri her gün Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.

Pentagon, ikinci bir uçak gemisi taarruz grubunu bölgeye sevk ederken, gelişmiş savaş uçakları, istihbarat platformları ve hava-füze savunma sistemlerini de ileri üslerde konuşlandırdı. Son sevkiyatlarla ABD’nin bölgedeki deniz, hava ve savunma kapasitesi belirgin şekilde genişledi.

İran, Hürmüz Boğazı'nda güvenlik tehditlerine karşı askeri tatbikat başlattığını duyurdu. İran devlet televizyonunun haberinde, Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri tarafından başlatılan "Hürmüz Boğazı'nın Akıllı Kontrolü" adlı tatbikat, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'nda gerçekleştiriliyor.