İŞVEREN İŞÇİNİN AVANS TALEBİNİ REDDEBİLİR Mİ?

Kıymetli okurlarım bu hafta da sizlerden gelen bir soruya cevap vermeye çalışacağım.

Avans; maaş gününden önce yapılan bir ön ödeme anlamına gelir ve ilerleyen dönemde avans alan işçinin maaşından kesilerek tahsil edilir. İşverenin sunduğu bu imkan, maddi açıdan rahatlamaya yardımcı olabilir. Ancak herkese avans ödenebilir mi? Avans tutarı sınırlı mıdır ? İşveren avans vermek zorunda mıdır?gibi sorular sıkça sorulmaktadır.

İşverenin işçiye avans vermesiyle ilgili İş Kanununda herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiş olup, konuya ilişkin düzenleme 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 406 ncı maddesinde yer almıştır. Söz konusu maddenin son fıkrası aynen; “İşveren, işçiye zorunlu ihtiyacının ortaya çıkması hâlinde ve hakkaniyet gereği ödeyebilecek durumda ise, hizmetiyle orantılı olarak avans vermekle yükümlüdür.” hükmünü içermektedir. İşçinin avans isteme hakkı, iş sözleşmesi ile de düzenlenmiş olabilir.

İşçiye avans verme ile ilgili üç şart ortaya çıkmaktadır.

1- İşçinin zorunlu ihtiyacının olması,

2- İşverenin ödeyebilecek durumda bulunması (işçinin ücretini dahi ödemekte zorlanan bir işverenin avans vermekle yükümlü tutulması hakkaniyete uygun olmayacaktır),

3- İstenen avansın işçinin hizmetiyle orantılı olması gerekmektedir.

İşçiye hizmetiyle orantılı ödenmesi ile ilgili olarak farklı yorumlar mevcuttur. Bir görüşe göre, avansın ödemesi yapılırken işçinin toplam kıdemi göz önünde tutulmalıdır. Bu durumda işe yeni başlamış olan bir işçinin avans talebi işverence uygun görülmez. Bir diğer görüş ise, işçinin o ay içinde çalıştığı toplam gün kadar avans talebinde bulunabilmesidir. Her iki durumda da işveren, işçiye maaşından yüksek veya hak ettiğinden daha fazla avansı verme yükümlülüğü altında değildir.

Yargıtay HG. Hukuk Genel Kurulu 19.10.2022 T. 2021/156 E. 2022/1321 Kararında özetle; Yargıtay, işveren tarafından işçiye yapılan bir ödemenin avans olarak kabul edilebilmesi için bazı yasal ve hukuki şartların birlikte gerçekleşmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu çerçevede, avans ödemesinin geçerli olabilmesi için öncelikle işçinin zorunlu bir ihtiyacının ortaya çıkmış olması, işverenin de bu ödemeyi hakkaniyet gereği yapabilecek ekonomik durumda bulunması gerekmektedir. Ayrıca işçinin talep ettiği avans, sunmuş olduğu hizmetle orantılı olmalıdır. Bu unsurlar gerçekleşmediği takdirde, yapılan ödeme avans olarak değil, genel bir borç ilişkisi kapsamında değerlendirilir. Yargıtay, bu ölçütlerin somut olayda titizlikle incelenmesini ve yalnızca şekli beyanlara dayanılarak sonuca varılmamasını öngörmektedir.

Avans, işçi için istemesi, işveren için de vermesi zor bir ödemedir. İş Kanunu’nda avas düzenlemesine yer verilmemiş, Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir. Bu konuda İş Kanunu’nda bir düzenleme yapılana kadar avans talebinin işçinin hakkı olduğu konusunda bir tereddüt olmamakla birlikte avans talebine olumlu cevap vermenin işverenin görevi olduğunu söylemek mümkün olmayacaktır. Borçlar Kanunu’nun ilgili maddesinde sayılan koşullar yerine getirilimişse, yani işçinin gerçekten zorunlu ihtiyacı var, işverenin de ödeme gücü bulunuyorsa, insani açıdan değerlendirildiğinde avans talebine olumlu cevap vermek doğru olacaktır. Yine de bir kez daha ifade etmek gerekirse, işverenin işçiye her istendiğinde avans vermek gibi bir zorunluluğu bulunmamaktadır.

Ayrıca uygulamada işçinin avans talebinin bir dilekçeye dayandırılması ve kesinti tutarlarının belirlenmesi, kesinti miktarına içinin muvafakatının olduğunun dilekçesinden anlaşılması gerekmektedir. Bu dilekçe özlük dosyasında hıfzedilirken kesinti tutarlarının da bordro ile uyumlu olması, kesinti tutarının bordroda gösterilmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak; işçinin zorunlu bir ihtiyacının ortaya çıkması, avans talebinde bulunması ve hakkaniyet gereği ödeyebilecek durumda olması koşullarını yerine getirebilirse işveren avans verebilecektir.Ancak ödenecek tutar da sınırlandırılmalıdır. İşçiye bir aylık ücretinin üzerinde ödeme yapılması borç veya kredi olarak değerlendirilebilecektir.