SGK MESLEK KODLARI NEDEN ÖNEMLİDİR?
1 Ocak 2018'den beri SGK meslek kodu bildirim zorunluluğu bulunmaktadır. Peki hiç bilmeyenler için meslek kodu nedir?Nasıl belirlenir?Ne işe yarar? Tüm bu sorular yazımızda cevaplanmaya çalışılmıştır.
Meslek kodu; sigortalının işyerinde fiilen yaptığı işi uluslararası strandartlara göre tanımlayan bir sınıflandırma sistemidir. Bu konudaki standart International Satandard Classification of Occupations, kısaca ISCO’dur.
Meslek kodu belirlemesi ile çalışanın mesleki niteliklerinin tekilleştirilmesi amaçlanmıştır.
Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi ile birlikte meslek kodu bildirimi zorunlu hale gelmiştir.
Karışıklığı önlemek, meslekleri belirli bir sınıflandırma düzenine dâhil etmek ve sosyal güvenlik işlemlerine pratiklik kazandırmak amacıyla SGK meslek kodlarından yararlanılır. Bu kodlar her bir mesleği tanımlar ve tasnif eder.
Meslek kodu uygulaması ile birlikte çalışanlar açısından ücret, kadro durumu, fiili hizmet süresi zammı; kamu açısından ise kayıt dışılığın önüne geçilmesi ve prim gelirlerinde artış gerçekleşmesi gibi bir takım olumlu sonuçların ortaya çıkması beklenmiştir.
SGK kayıtlarında her mesleğin kendine özgü kodu bulunur ve işe giriş bildirgelerinde bu kodların doğru biçimde girilmesi kritik önem taşır. Çalışanın görev değişikliği veya terfi gibi durumlarda sistem üzerinden bu kodun güncellemesi gerekir. Çalışanın departman değişikliği, terfi etmesi, görevinin değiştirilmesi durumlarında meslek kodu mutlaka güncellenmelidir.Kod seçimi yapılırken mesai süreciyle uyumlu kod seçilmelidir. Çalışanın dâhil olduğu mesleği tam olarak belirlemek ve kodların yer aldığı listeye dair güncellemeleri takip etmek herhangi bir mağduriyet yaşamamak için kritik önem taşır.
Çalışanın fiili görevinin ay içinde değişmesi halinde bir sonraki ay MPHB’de yeni meslek kodu bildirilmelidir.
Doğru şekilde bildirilen meslek kodları hem işverenler hem sigortalılar açısından hukuki bir referans kaynağıdır. Bu kayıtlar SGK nezdinde tutulduğundan aksi ispat edilinceye kadar geçerli ve doğru kabul edilir.
Meslek kodu uygulaması sayesinde çalışanlar yaptığı işe uygun olarak sınıflandırılıp resmî olarak kayıt altına alınır. Ücretlerin eksik bildirimi kayıt dışılığın önemli türlerindendir. Bu durum kayıt içinde kayıt dışılık olarak adlandırılabilir. Meslek kodunun bilinmesi çalışanın, meslek grubunun karşılığı olan ücretten daha az ücret alması durumunda tespiti sağlar. Çalışanların ve işverenlerin hakları güvence altına alınırken sosyal güvenlik sisteminin korunmasına katkı sağlar.
Her meslek, işin risk durumuna göre sınıflandırılır. Riskli mesleklerde iş kazası ve meslek hastalığı prim oranları daha yüksektir. Meslek kodu bu oranın belirlenmesinde esas alınır.
Meslek koduna göre yatırılan prim oranı emeklilik yaşını ve maaşını etkileyebilir. Bazı meslekler daha yüksek prim oranı gerektirebilir ve meslek kodunun hatalı girilmesi durumunda çalışan emeklilikte hak kaybına uğrayabilir.
Meslek kodlarının en önemli amaçlarından biri çalışanın hak ettiği ücreti doğru şekilde belirlemektir.Çalışanın meslek kodu ile aldığı ücretin standardının uyumlu olması gerekir.
İşverenler meslek kodu görüntüleme veya güncelleme işlemlerini e-SGK uygulamaları üzerinden gerçekleştirilebilir. Bunun için işverenlerin e-Bildirge uygulamasına giriş yapması gerekir. Bu uygulama üzerinden çalışanların aylık prim ve hizmet belgeleri incelenerek meslek kodları kontrol edilebilir, gerektiğinde güncellenebilir.
Meslek kodu işverenlerin ve çalışanların yanı sıra Sosyal Güvenlik Kurumunun işleyişi açısından oldukça önemli bir unsurdur. İşveren, çalıştırdığı sigortalıları fiilen yaptıkları işe uygun meslek koduyla Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmek zorundadır. Meslek kodu uygulamasıyla çalışanların gerçek ücretlerinin tespiti amaçlanır. Sigorta primleri ve hizmet süresi tayininde doğrudan etkili olan bu kodların hatalı girilmesi hâlinde hak kaybı yaşanabilir. Özellikle bazı mesleklerde çıraklık, kalfalık veya ustalık gibi kadro derecelerinde çalışanın ilgili meslek kolunda çalıştığı süre hesaplanır. Bu nedenle kod seçimi yapılırken dikkatli davranılmalı ve süreç titizlikle yürütmelidir. Böylece yasal yükümlülükler eksiksiz olarak yerine getirilirken çalışanların herhangi bir hak kaybı yaşamasının önüne geçilir.
5510 sayılı Kanunun 102/1-n bendine göre muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde sigortalıların iş yerlerinde fiilen yaptıkları işe uygun meslek adını ve kodunu, gerçeğe aykırı bildiren her bir iş yeri için aylık asgari ücreti geçmemek üzere meslek adı ve kodu gerçeğe aykırı bildirilen sigortalı başına asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır.
