Dünya genelinde yayılış gösteren 200 ila 275'ten fazla türü bünyesinde barındıran siğilotu (Plantago) cinsi, botanik, farmakolojik ve fizyolojik araştırmalar açısından önemli bir çalışma alanını temsil etmektedir. Yapraklarının ezilmesiyle elde edilen öz suyunun ciltteki siğil, apse ve yaraları iyileştirici özelliğinden dolayı bu ismi almıştır.
Siğilotu (Plantago sp.) Avrupa ve Asya kökenli olup günümüzde dünya genelinde yetişen, çok yönlü ve çok yıllık bir tıbbi bitkidir. Geleneksel tıpta binlerce yıldır bu bitkinin yapraklarını ve tohumları enflamatuar hastalıkları tedavi etmek, yara iyileşmesini hızlandırmak ve gastrointestinal sorunları hafifletmek amacıyla kullanıla gelmiştir. Modern araştırmalar; flavonoidler, alkaloidler, iridoid glikozitler ve polisakkaritler dahil olmak üzere çok sayıda biyoaktif bileşiğin varlığına işaret ederek bu kullanım alanlarını doğrulamaktadır.
Bitki anatomik olarak zemine yakın, sık bir yaprak rozeti oluşturan, alçak boylu ve çok yıllık bir otsu bitki olup, yaprakları 5 ila 9 belirgin paralel damara ve düz kenarlara sahip; büyük, yumurta veya elips biçimli yeşildir. Çiçekleri uzun, dallanmayan ve dik duran başaklar üzerinde sık kümeler halinde dizilmiş; küçük, göze çarpmayan, yeşilimsi kahverengi renge sahiptirler. Tohumlar başaklar boyunca uzanan küçük kapsüller içinde oluşur; tek bir bitki, 20.000'den fazla minik ve oval tohum verebilir. Bitki sıkışmış nemli topraklarda iyi gelişen son derece dayanıklı bir bitki olup, sıklıkla yol kenarlarında ve yaya yollarında görülür.
Bitkinin yaprakları yaraların iyileşmesi ve cilt Onarımı için oldukça faydalıdır. Bitkiden elde edilen taze yaprak özü veya ekstreleri doku onarımını hızlandırır, şişliği azaltır ve yanık, egzama, böcek ısırığı ve sokması gibi cilt sorunlarını yatıştırır. Anti-inflamatuar ve analjezik olarak etken bileşenleri belirli inflamasyon yollarını bloke ederek, pro-inflamatuar sitokinlerin seviyesini düşürmeye ve ağrıyı hafifletmeye yardımcı olur.
Bitkiden elde edilen ekstreler; çeşitli bakteri türlerine, mantarlara ve herpes simplex virüsü gibi viral enfeksiyonlara karşı doğrudan baskılayıcı etki gösterir. Ayrıca kronik gastrit, peptik ülser ve ishal tedavisinde kullanılır; yüksek tanen içeriği, sindirim sistemini koruyan büzücü (astrenjan) bir etki sağlar. Hemostatik (kanamayı durdurucu) özelliğe sahip olup, kanın pıhtılaşmasını teşvik eden bileşikler içerir; geleneksel olarak açık kesik veya yaralardaki kanamayı durdurmak amacıyla uygulanır. Bitkinin içeriği hücrelerde serbest radikalleri temizleyen ve hücreleri oksidatif hasardan koruyan fenolik asitler ve flavonoidler açısından zengindir.
Bitkide bulunan ve sağlık bakımından etkili olan fitokimyasallar;
Bitki bileşenleri aucubin ve catalpol: Güçlü anti-inflamatuar ve antimikrobiyal savunma sağlayan başlıca iridoid glikozitler bakımından zengindir. Ayrıca flavonoidler ve fenolik asitler yoğun olarak bulunur ve güçlü antioksidan faydalar sağlayan kafeik asit türevleri, plantamajozid ve akteozid gibi bileşikler bakımından zengindir.
Bitkide bulunan polisakkaritler canlılarda bağışıklık hücresi aktivitesini uyaran ve yumuşatıcı (yatıştırıcı) özelliklere sahip uzun zincirli şekerler olup, yaraların ve dokuların tamiri için önemlidir. Vitaminler bakımından da zengin olan bitki özütü vücutta bağışıklığı güçlendiren C Vitamini ve kan pıhtılaşma mekanizmasını destekleyen K Vitamini açısından zengin bir kaynaktır.
Siğil Tedavisinde Kullanımı
Geleneksel tıpta bitki halk arasında siğilotu olarak bilinir ve derideki siğillerin tedavisi için çoğunlukla taze yaprakları tercih edilir. Bu amaçla taze siğil otu yaprakları iyice yıkanır ve bir havanda ezilerek suyu ve posası çıkarılır. Elde edilen sulu lapa, doğrudan ciltteki siğilin üzerine yerleştirilir. Üzeri temiz bir sargı bezi veya yara bandı ile kapatılarak birkaç saat ya da gece boyu bekletilir. Yaprağın içeriğindeki büzücü (astrenjan) ve antiseptik bileşenler siğilin dokusunu kurutmaya yardımcı olur. Siğil otunun birçok biyoaktif bileşene (katalpol, aukubin, allantoin) sahip olduğu saptanmıştır.
Ayrıca siğil otu (sinir otu) cilt üzerinde taze yaprak lapası, soğuk çay toniği veya zeytinyağlı masaj yağı formunda haricen kullanılır. Bitkinin içeriğindeki allantoin ve antibakteriyel bileşenler cildin yenilenmesini hızlandırır. Taze yaprak lapası (siğil, çıban, böcek Isırığı ve akut yaralar İçin) en hızlı sonuç veren geleneksel yöntemdir. Bu amaçla yıkanmış taze siğil otu yapraklarını havanda suyu çıkana kadar ezilir ve elde edilen sulu lapa doğrudan siğil, çıban veya böcek ısırığının üzerine kapatılır. Üzerini bir yara bandı veya temiz gazlı bezle sabitleyerek 2-3 saat veya gece boyunca bekletilir.
Bitkisel çay olarakta içilir. Bu amaçla kurutulmuş yapraklardan hazırlanan çaylarda günlük dozaj genellikle 3 ila 5 gram arasındadır. 150 ml kaynar suya bu miktar eklenerek günde 3-4 fincan tüketilebilir. Tohumlardan elde edilen yüksek lifli yapılar (psyllium gibi), mekanik bağırsak tıkanıklığı (ileus) veya yutma güçlüğü olan kişilerde özofagus tıkanması riskine yol açabileceğinden kesinlikle kaçınılmalıdır. Hamilelikte rahim kasılmalarını tetikleme riski (uterin aktivite) bulunduğundan hamilelik ve emzirme dönemlerinde oral kullanımı tavsiye edilmez.
Toksisite
Bitki genel olarak düşük toksisiteye sahiptir. Ancak çok yüksek dozlarda hücre kaynaklı bağışıklığı baskılayabilir ve hassas ciltlerde doğrudan temas halinde fitodermatite (alerjik deri reaksiyonu) neden olabilir. Sağlıklı yetişkinler genç yaprakları çiğ veya pişmiş olarak güvenle tüketebilse de, aşırı tüketim kan basıncının düşmesine yol açabilir. Konsantre terapötik takviyeler; mide bulantısı, ishal veya şişkinlik gibi hafif sindirim sistemi rahatsızlıklarını zaman zaman tetikleyebilir. Yüksek dozlu ticari formülasyonlar, hassas bireylerde ciddi alerjik reaksiyonlara (anafilaksi) yol açma konusunda düşük bir risk taşır.
