Koronavirüs salgınının küresel açıdan değerlendiren Prof. Dr. Soydal, “Pandeminin dünya ekonomisindeki iki açıdan aslında etkisi var. Birincisi, finansal akım, ikincisi ise reel akım. Yani bu krizin etki etmediği hiçbir nokta olmadı ekonomilerde. Çünkü bu krizin ana teması veya iktisadi anlamda temel şoku arz ve talep şoku şeklinde meydana geldi. Hem talep şoku var, hem arz şoku var. İkisinde de aynı anda ciddi şekilde bir şok gelince reel sektörde ciddi bir durgunluk yaşanıyor. 2008 krizi ve içinde bulunduğumuz pandemi süreci ile mukayese edilemeyecek kadar şuandaki kriz daha yüksek boyutta. 1929 krizine bir atıfta bulunulacaksa, bu 2020 pandemi krizi ile söylenir. Neden? Ciddi bir resesyona yol açacak. İlk etapta Wuhan’da çıkar çıkmaz zaten finansal akıma yansıdı. Yani kastımız ne? Borsa, türev piyasaları, kurlar… Hemen akabinde o bölgede zaten 3 tane büyük ekonomi var. Biri Çin’in kendisi, 14 trilyon dolarlık gayri safi yurtiçi hasılaya sahip. Bu da dünyada ikinci büyük ekonomi. Hakeza Güney Kore ve Japonya’da görülmesiyle beraber virüs hastalığının yayılması. Bu iki ekonomi ve Güney Kore’de 10 büyük ekonomide varsayarsak, yani dünyanın en büyük ilk 10 ekonomisinden 3 büyük ekonomiye sirayet eder etmez hemen finansal piyasalara yansıdı ve borsalar çökmeye başladı. Borsaların çökmesiyle akabinde bir tarafta yuan bir tarafta yen hızlı bir şekilde etkilendi. Bu süreçten yani hem kurlarda hem arbitraj piyasalarında hem finans piyasalarında hem de borsalarda ilk yansımaları oldu. Buradaki pandemi krizi sadece Çin’i etkilese bile, Çin’i etkilemesi demek dünyayı etkilemesi demektir” diye konuştu. Tüm dünyanın ekonomik bir krizle karşı karşıya geldiğini söyleyen Prof. Dr. Soydal, “Bunu en basit anlamıyla bir krizle örneklendirsek, 1929 ekonomik buhranını örneklendirebiliriz. Lakin şu anki küreselleşmenin ve finansal sistemin entegrasyonuyla çok daha büyük bir boyutta. Yani finansal sistemlerle reel akımda ciddi bir kırılma söz konusu. Borsalar dikkat ederseniz biraz toparlama eğiliminde. Burada da şunu belirtmek istiyorum. Finansal tarafın çöküşü ve toparlanması hızlı oldu. Yani olumlu bir haber akışı, olası bir ilaç tedavisi, olası bir aşı ile ilgili olumlu haber, artı yapılan ve uygulanan politikalarla ilgili genişleyici politikalar yapılması dikkat ederseniz Türkiye de dâhil olmak üzere 89’lara kadar düşen borsa 98’lere doğru yükseldi. ABD de hakeza aynı şekilde. Avrupa ve Güney Asya da toparlanmaya başladı. Çin zaten hemen hemen salgını tamamen kontrol altına aldı” ifadelerini kullandı.
“HER EKONOMİNİN TOPARLANMA VE REAKSİYON VERME HIZI FARKLI OLACAKTIR”
“Dünya ekonomilerinin hem talep tarafında bir canlanma hem arz tarafında bir canlanma olacaktır ve ülkeler açısından da reaksiyonlar farklı olacaktır” diyen Prof. Dr. Soydal, Bu açıdan ülkelerin de kendilerine göre fizyolojisi ve psikolojileri var. Her ekonominin toparlanma ve reaksiyon verme hızı farklı olacaktır. Çin başka bir yer, yönetim sistemi farklı, nüfusu farklı, kültürü farklı, reaksiyonları farklı, üretim kapasitesi farklı, finansal durumu farklı, Japonya başka bir yer Türkiye başka bir yer. Yani her ülkenin ayağa kalkış serüveni, aynı pandemi sürecindeki gibi olacak. Hem etkileme derecesi, hem de ekonomilerinin toparlanması farklı olacaktır. Bu açıdan küresel anlamda bir durgunluğu bekliyoruz. Ama Türkiye ekonomisi için de aynısı geçerli.
Toparlanma süreci burada çok önemli. Yüzde kaç küçüleceğiz. Burada küçülme deresi çok önemlidir. Örneğin Türkiye için öngörülen yüzde ikiler seviyesindedir. Mesela biz 2008 kriziyle bu anlamda ilişkilendirebiliriz. Türkiye – 4.7 küçüldü o zaman. Peki, 2008 krizi bizim için neden teğet geçti dedik? Bir, toparlanma süreci hızlı oldu. İki, biz 2001 krizinde aşılıydık, finansal sistemimizi regüle etmiştik. Bu da çok olumlu yansıdı. Hızlı sermaye girişiyle beraber, 2008 Krizinin etkileri hemen toparlandı ve Türkiye’nin de lehine olan durumlar söz konusu oldu. Daha sonra Türkiye arka arkaya yüzde 7, 8, 9 şeklinde büyüdü sonraki yıllarda. İşte buradaki küçülme dereceniz, ne kadar asgari olur ve toparlarsanız bu sizin için bir avantaj olarak ortaya çıkacak” diye konuştu.
“BU SÜREÇTE NASIL GÜÇLÜ BİR DEVLET OLDUĞUMUZU GÖRDÜK”
Hükümetin aldığı ekonomik tedbirleri değerlendiren Prof. Dr. Soydal, “Devletimiz geçenlerde 200 milyar TL’lik ek kaynak aktarıldı. Ana amaç neydi? Reel sektör. Hangi sektörler özellikle? Hizmetler sektörü. Bu anlamda iyimser bir hava var sektörler de. Örneğin; turizm sektörü. Bizim için çok önemli. Geçen sene biz artı 40 milyar dolarla yılı kapatmıştık. 2020 yılı hedefimiz 50 milyar dolar idi. Bu açıdan toparlanma süreci yeni yeni başlıyor. Türkiye’nin normal koşullar altında 13.8 işsizliği vardır. Ekonomi yüzde 6 büyümüşken son çeyrekte. Türkiye enflasyon ve durgunluktan yeni çıkmışken, Türkiye’nin jeopolitik konumundan dolayı yürütmüş olduğu operasyonlar, beka mücadelesi için gerçekleştirmek zorunda oldu işler, ekonomimize ciddi anlamda stagflasyon yaratmıştı. Yeni yeni toparlamaya başlamıştık ki umutla 2020 ye bakarken yaşanılan bu süreç ülke olarak bizleri 2023 hedefinden maalesef uzaklaştırıyor. Kendi elimizde olmayan sebeplerle. Ama burada mesele şu. Ne kadar çabuk toparlarız. Ekonomik psikoloji ve fizyoloji bu durumlara ne kadar reaksiyon gösterir, Türkiye ekonomisi tedavi sürecinde yoğun bakıma girmeden, entübe olmadan krizden hızlı bir şekilde çıkmaktır. Mevcut krizi ayakta atlatamayacağımız kesin maalesef. Tüm sektörlerden gelen verilere göre bunu anlıyoruz. Peki, bu durumlar anormal mi? Hayır. Bu süreç içinde olması beklenen şeyler. Ama Türkiye’nin burada belli bazı avantajları var. Bir, süreci iyi yönetmesi. Burada devlet ön plana çıktı. Bunu bu süreçte daha da yakından müşahede ettik. Türkiye Cumhuriyeti devletinin çok boyutlu olduğu ve bu çok boyutlulukla cevap verebildiğini bu süreçte görmüş olduk. Türkiye bu süreçte çok iyi bir reaksiyon gösterdi, bu anlamda umutluyuz. Türkiye’nin tüm teşekkülleriyle halkıyla, devletiyle, kurumlarıyla, sağlık çalışanlarıyla bir devlet olduğumuzu tüm dünyaya gösterdik. Bu çok önemli bir durumdur. İki, krizi yönetmek. Bu da çok ciddi maharet ister. Soğukkanlı olmak. Kaosa sürüklememek. Gerekli olduğu yerde gerekli açıklamaları yapmak. Bunu da başardık. Son 5 yılda özellikle Türkiye’nin yaptığı işler, atılımlar ve bu süreci yürütmesi ben buradayım demesidir. Ortadoğu da kendi işini kendi görmesi. Hepsini alt alta yazdığımızda bu süreçte nasıl güçlü bir devlet olduğumuzu ve kriz yönetme anlamında neler yapabildiğimize şahit olduk. Bu açıdan hiçbir umutsuzluğa kapılmamak gerek. Ekonomi çözülür çünkü” dedi. (Haber Merkezi)
