• 16 Şubat 2017, Perşembe 7:15
HasanMERT

Hasan MERT

Âdem, Benî Âdem, Âdem Oğulları ?(5)

Allah’a hamd, Hz. Muhammed (sav)’e salât ederim.

Allah Teâlâ, insana o kadar büyük önem vermiştir ki bütün canlılar arasında kendine, yalnızca onu doğrudan muhatap kılmıştır. Elbette ki Yüce yaratıcı aynı zamanda bütün canlılara, hatta kainatın her zerresine kendini hissettirmiş, canlı cansız ne varsa her şeyi, ilâhi azameti karşısında dize getirmiştir.

K.Kerim’de:

             “Yedi gök, yer ve bunlarda bulunanlar O'nu tesbih eder; O'nu hamd ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur. Fakat siz onların tesbihini anlayamazsınız, O halîmdir, bağışlayıcıdır. “ (1)

tefsir:

 "Yedi gök" ile onlarda bulunan varlıkların hepsi hal lisanıyla Allah'ı tesbih eder, O'na ibadet eder, fakat insanlar onların tesbihlerini anlayamazlar.”  

Tefsirlerde âyetteki tesbih kavramı açıklanırken tesbihin iki şeklinin bulunduğu belirtilir: Dil ile tesbih, hal ile tesbih. Birincisi, kulun Allah'ı her türlü eksiklikten tenzih ederek zâtı. sıfatları ve fiilleriyle insan zihninin düşünebileceği bütün mükemmellik özelliklerine sahip olduğunu dile getirmesi, Allah'ı hep böyle bilip böyle anmasıdır. Hal ile tesbih ise insanın imanı, ibadeti, ahlâkı, genel olarak her türlü tutum ve davranışlarıyla Allah'ın birliğine, eksiksiz ve kusursuz olduğuna inandığını göstermesi, yasalarına boyun eğmesi, amelinin imanına şahitlik etmesidir. Bu belirtilenler, Râgıb el-lsfahânî'nin iradî dediği tesbih olup şuurlu ve iradeli varlıklara mahsustur. (2) 

Bir de konumuz olan âyetin üzerinde durduğu, bütün varlıkların Cenâb-ı Hakk'ı tesbih etmesi vardır. Müfessirlere göre bu da iki çeşittir 1. Dil ile tesbih. Her şey kendi diliyle Hakk'ı tesbih eder ama âyette belirtildiği gibi insanlar bunu anlayamazlar; 2. Hal ile tesbih. Evrendeki varlık ve olayların var oluş ve işleyişini gerçekleştiren ilâhî yasalara bütün kâinat mutlak bir zorunlulukla boyun eğmekte, bu suretle yaratanı tesbih etmektedir. Bu anlamda müminiyle münkiriyle bütün insanlar da Allah'ı tesbih ederler, varlığına tanıklık ederler. Özetle zerreden küreye, galaksilerden hidrojen çekirdeğinin etrafında saniyede 2000 km. hızla dönen elektrona kadar evrendeki her şey Allah'ın mutlak düzeni içinde işlemekte, O'nu tesbih etmekte, O'nun varlığına, birliğine kudret ve hikmetine tanıklık etmektedir.

Putperestlerin inancındaki saçmalığı dile getiren 42. âyetin ardından evrenin düzenine işaret eden âyetin gelmesi son derece anlamlıdır, engin hikmetler taşımaktadır.

Ayette evrendeki her varlığın Allah'ı övgü ile tesbih ettiği belirtildikten sonra "Fakat siz onların tesbihini anlayamazsınız" buyurulmaktadır. Fahreddin er-Râzî bu ifadeyi şöyle açıklıyor: Bir elma düşünelim; bu elma çeşitli atomlardan oluşmaktadır ve bu parçalardan her biri Allah Teâlâ'nın varlığına tam ve başlı başına bir delildir. Bu atomlardan her birinin kendine özgü doğal yapısı (tab'ı), tadı, rengi, kokusu, hacmi gibi nitelikleri vardır. Atomun bu özel sıfatlarla belirlilik kazanması imkân dahilindedir ve bu belirliliği ona ancak kudretli ve hakîm olan bir belirlilik tasviri kazandırabilir. Şu halde elmanın her  her bir parçası Yüce Tanrının varlığına eksiksiz bir delildir.(3)

Eşyanın kendilerine mahsus dil ile yaptığı tesbihi insanlar anlayamazlar; öte yandan atomların sayılarını, niteliklerini, mahiyetlerini de bütünüyle bilmek mümkün değildir. Bu sebeple âyette, "...bilmezsiniz, anlayamazsınız" buyrulmuştur. Kuşkusuz bilimsel keşifler ilerledikçe insanoğlunun evren hakkındaki bilgileri de artacaktır. Nitekim genetikçilerin çözmeye çalıştıkları genlerin şifresi de bir çeşit dildir. Ayrıca bu çalışmalar ilerledikçe evrenin sırlarla dolu olduğu, bilinenlere göre bilinmeyenlerin ne kadar çok olduğu ortaya çıkacaktır.

Âyette Allah'ın sıfatı olarak geçen halim kelimesi, "sabırlı, akıllı, ağır başlı ve temkinli" demektir. Özellikle Allah için kullanıldığında "kullarının günah ve isyanları karşısında sabırlı, onları cezalandırmakta acele etmeyen" anlamına gelir. Allah'ın halîm ismiyle "günahları bağışlayan, tövbeleri kabul eden" anlamındaki afüv, gafur, tevvâb; "her şeyin iç yüzünden haberdar olup bütün ayrıntıları bilen" anlamındaki habîr, muhsî, vâsi'; "her şeye gücü yeten, kudretli" anlamındaki kadir, kavı, metîn, muktedir" ve "çok sabırlı" anlamındaki sabûr isimleri arasında anlam yakınlığı bulunduğu kabul edilir. (4)  

 

 

 

Meleklerden de elbette ki Allah Teâlâ’nın elçisi vardır, ancak en yüksek derecede «Rasul» ve «Nebiy» sıfatıyla seçtiği elçiler insan cinsindendir. Bunların en sonuncusu ise kendisine Kur’ân-ı Kerîm’in indirildiği Hz. Muhammed Mustafa’dır (sav).  K.Kerimde:

             “Ey insan! Yüce rabbin hakkında seni yanıltıp aldatan ne oldu? “ (5)

Tefsir:

Devamındaki âyetlerden anlaşıldığına göre buradaki "Ey insan" hitabıyla özellikle belli bir kişiye veya bütün insanlara değil, sûrenin asıl konusu olan kıyamet, âhiret ve uhrevî yargılanma ve hesap vermeyi inkâr edenlere, bunu imkânsız görenlere hitap edilmektedir. Rab ismi ve bu ismin sıfatı olarak geçen kerîm, Cenâb-ı Hakk'ın "cemal sıfatları" denilen ve kullarına yönelik lütufkârlığını ifade eden isim ve sıfatlarındandır. (6)

Dipnotlar:

(1)   İsra/44   Prof. Dr. Hayrettin Karaman, Prof. Dr. Mustafa Çağrıcı, Prof. Dr. İbrahim Kafi Dönmez, Prof. Dr. Sadrettin Gümüş, Kur’an Yolu:III/485

(2)   el-Müfredât, "sbh", sed" md.leri

(3)    XX, 210-211-- Kuran Yolu 3/486

(4)    Prof. Dr. Hayrettin Karaman, Prof. Dr. Mustafa Çağrıcı, Prof. Dr. İbrahim Kafi Dönmez, Prof. Dr. Sadrettin Gümüş, Kur’an Yolu:III/487.

            (5) İnfitar /6

            (6)  Prof. Dr. Hayrettin Karaman, Prof. Dr. Mustafa Çağrıcı, Prof. Dr. İbrahim Kafi Dönmez, Prof. Dr. Sadrettin Gümüş, Kur’an Yolu:5/568-569.


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


YAZARLAR

tümü
yukarı çık